از افتخارات تاریخ انسان وجود انسانهایی است که زندگی خویش را وقف مردم کردند و تمام توان خویش را برای بهتر انجام دادن کار خدا پسندانه ای که به عهده داشتند به کار گرفتند نمونه کامل و زیبای این وجدانهای بیدار دومین شخصیت عالم آفرینش ** امام علی ع ** است که لحظه ای وجدان خدا جوی خویش را در میدان جنگ - مزرعه - منزل - مسند خلافت- ماموریت - عبادت و ... با وجدان کاری به فرجام رساند. از این رو سراسر کتاب زندگی آن مرد بی نظیر نمونه اعلای وجدان بیدار بشری بود که فراز هایی را در زیر می خوانیم:

۱)) در نخستین روزهای خلافت کسی شبانه با آن حضرت ملاقات کردو کاری خصوصی داشت امام بی درنگ چراغ بیت المال را خاموش کرد تا سوخت آن صرف سخنان خصوصی نشود. ( بحار الانوار ج۴۱ص۱۱۶)

۲)) وقتی شنید نیرو های معاویه به شهر مرزی ** انبار ** حمله کرده شهر را غارت و جواهر دو زن مسلمان و غیر مسلمان را هم به یغما برده اند با اندوهی وصف نا شدنی فرمود: فلو ان امرء مسلما مات من بعد هذا اسفا ما کان به ملوما بل کان به عندی جدیرا ( نهج البلاغه خطبه ۲۷ ص ۹۵ بحارالانوار ج۴۲ص۲۰۶) اگر مرد مسلمانی از سوگ این ماجرا بمیرد قابل سرزنش نیست بلکه به نظر من شایسته مردن است !

۳)) پس از ضربت خوردن در اوج بیداری وجدان به فرزندانش سفلرش کرد با ضارب مدارا کنند و از غذایی که خود می خورد به او بدهند و ( در صورت شهادت آن حضرت ) بیش از یک ضربه شمشیر به او نزنند و به بهانه شهادت آن حضرت حمام خون راه نیندازند. ( نهج البلاغه نامه ۴۷ ص ۹۷۸)

۴)) در مسند خلافت تمام توش و توان خویش را در راه سازندگی کشور و بهینه سازی حال مردم به کار گرفت هرگز از امکانات عمومی استفاده خصوصی نکرد زرق و برق دنیا و تجمل پرستی هیچ گاه چشمان بینایش را خیره نساخت به کمترین خوراک و پوشاک قناعت کرد.

وجدان کاری در همه ابعاد زندگی فردی و اجتماعی کاربرد دارد و بایستی حضور فعال داشته باشد به فرموده رهبر معظم انقلاب ** حضرت آیه الله خامنه ای ** :

... هرکس و در هر کجا که هستیم وجدان کار را در کاری که به گردن گرفتیم و تعهد کردیم رعایت کنیم چه این کار شخصی یا کاری برای نان در آوردن باشد و چه کاری اجتماعی و مردمی و مربوط به دیگران باشد همانند کارهای مهم اجتماعی و مسوولیتهای کشوری همه این امور را با برخورداری از وجدان انجام دهیم و به تعبیر معروف برای کار سنگ تمام بگذاریم ... ( پیام نوروزی - روزنامه جمهوری اسلامی مورخه ۶/۱/۷۳)

در آن سوی مرزهای اسلامی نیز می توان از ** گاندی ** بعنوان فردی با وجدان عالی نام برد او- که مردم هند به لقب ** مهاتما : روح بزرگ ** مفتخرش کردند- در پاسخ درخواست استعمارگران که او را از ادامه مبارزه و رهبری مردم باز می داشتند گفته بود : ترجیح می دهم قطعه قطعه ام کنند ولی برادران خود را که از طبقات مطرود هستند نفی نکنم . ( وجدان ص ۲۹۵ )

انضباط اجتماعی :

** انضباط ** از واژه ** ضبط ** گرفته شده و به معنای خویشتن را خوب حفظ کردن است. ( المنجمد واژه ضبط ) ** انضباط اجتماعی ** یعنی افراد در همه کارهای اجتماعی خود را در چار چوب قانون شرع و عقل و مقرات عرفی نگه دارند تا هیچ تخلفی از آنان سر نزند . مقام معظم رهبری در بیان انضباط اجتماعی می فرماید:

انضباط اجتماعی به معنای نظم پذیری در همه امور است که عبور نکردن از خط پیاده برای اتو مبیل ها در خیابان از آن جمله است اما از همین جا باید انضباط اجتماعی را شروع کنیم ودر همه مسائلمان تا مسوولیتهای بالا و بر خورد با مسائل کشور به آن توجه کنیم کسانی که مراجعات مردمی دارند در بر خورد با مردمی که به آنها مراجعه می کنند و نیز کسانی که کار را بر دوش گرفته اند نظم و انضباط در کار را باید رعایت کنند . ( روزنامه جمهوری اسلامی مورخه ۶/۱/۷۳)

هیچ خردمندی در این مساله تردید ندارد که اساس زندگی اجتماعی بر نظم بنا شده و تار و پود جامعه به قانون بستگی دارد و اگر نظم و قانون مراعات نشود به اصطلاح ** سنگ روی سنگ بند نمی شود ** از این رو هر اجتماعی گر چه بدوی و جنگلی باشد باید قانون لازم الاجرا داشته باشد تا شکل بگیرد و به حیات خویش ادامه دهد. بخش مهمی از ادیان الهی نیز به نظم و انضباط اختصاص یافته اما در هیچ مکتبی چون اسلام بر این مساله تاکید نشده است شاید بتوان گفت : دین برای بر قراری نظم و انضباط در سراسر زندگی بشر آمده تا او را در زندگی فردی - اجتماعی و در رابطه با خود خدا و مردم منضبط و دقیق بار بیاورد .

پیشوای هفتم امام کاظم ع به پیروان قران سفارش می کند که زندگی خویش را بر نظم و برنامه ریزی دقیق استوار سازند:

تلاش کنید که شبانه روز خویش را به چهار بخش تقسیم کنید : بخشی برای مناجات با خدا - بخشی برای گذران زندگی- بخش سوم برای معاشرت با برادران دینی و مورد اطمینانی که عیوب و نا رسایی ها را به شما نشان دهند و در نهان با شما یکرنگ باشند و بخش چهارم را در خوشیهای حلال صرف کنید تا برای سه بخش دیگر توان و نیرو بگیرید. ( بحار الانوار ج۷۸ص۳۲۱)

ابعاد انضباط اجتماعی :

بخش بسیار محدودی از زندگی انسان به شکل فردی اداره می شود و مهم ترین بخش آن به شکل اجتماعی اداره می گردد. زندگی اجتماعی از خانواده شروع و تا روابط بین المللی ادامه می یابد. و هر یک از این مراحل نیز با کیفیت و اهداف گوناگونی تشکیل می شوند که نظم مخصوصی به خود را می طلبند بر این اساس شمارش ابعاد کمی و کیفی نظم اجتماعی کاری بسی دشوار بلکه دست نا یافتنی و در حد محال است. در اینجا به اهم آنها اشاره می کنیم :

الف )) انضباط اقتصادی : منظور منظم بودن در کلیه امور اقتصادی از قبیل : تولید- توزیع- مصرف- داد و ستد و ... است بخش مهمی از احکام و قوانین جامعه - اسلامی یا غیر اسلامی - را مسائل اقتصادی تشکیل می دهد که هر شهر وندی موظف به اجرای آن است.

در مکتب اسلام هر مسلمانی وظیفه دارد پیش از شروع به کار اقتصادی نخست قانون آن را بیاموزد تا طبق قانون خدا و نظم دینی اقدام کند و مرتکب خلاف نگردد امیر مومنان ع می فرمود : یا معشر التجار الفقه ثم المتجر ... ( وسائل الشیعه ج۱۲ص۲۸۲) ای گروه بازرگانان ! نخست احکام ( را بیاموزید ) سپس به بازار بروید.

هر مسلمانی در میدان اقتصادی به صدها تابلو باید و نباید بر می خورد که هریک از آنها بخشی از نظم اقتصادی را رقم می زنند که رعایت آنها لازم و تخلف نا پذیر و یا پسندیده است.

از سوی دیگر توزیع ثروت و مصرف و هزینه نیز باید طبق نظم و قانون و منزه از هر گونه بی انضباطی صورت پذیرد و هیچ کس مجاز نیست در اموال خویش ( با فرض اینکه همه آنها از راه حلال به دست آمده ) به دلخواه خود و خارج از چارچوب عقل و شرع تصرف کند چنانکه قران مجید از اسراف در مصرف نهی کرده می فرماید : کلواواشربوا و لا تسرفوا ( اعراف : ۳۱) بخورید و بیاشامید ولی اسراف نکنید.

چنین قانونی در همه موارد مصرف کاربرد دارد و در خوردن و آشامیدن خلاصه نمی شود چنانکه روی سخن نیز با عموم مردم است. رهبر عزیز انقلاب حضرت آیه الله خامنه ای در این باره می فرماید :

انضباط اقتصادی و مالی به مفهوم مقابله با ریخت و پاش و زیاده روی و اسراف در مصرف است کسانیکه بیخود خرج می کنند و مصرف آنها زیاده از حد است موجودی جامعه را به لحاظ امکانات اقتصادی رعایت نمی کنند آنها بی انضباط اقتصادی و مالی هستند و این جانب از آحاد ملت مسئوولین کشور و مامورین دولت می خواهم که انضباط اقتصادی و مالی را جدی بگیرند و تمامی افراد جامعه بویژه کسانیکه اموال عمومی را مصرف می کنند تنها باید به قدر رفع نیاز و حاجت خرج کنند . ( روز نامه جمهوری اسلامی مورخه ۱۴/۱/۷۴ ص ۳)

ب )) انضباط اخلاقی : بسیاری از مسائل اخلاقی نیز در اجتماع مفهوم پیدا می کنند مانند وفا بعهد و پیمان - احترام به اموال عمومی و دولتی - رعایت بهداشت اجتماعی - حسن خلق - داشتن حجاب- احترام به ناموس مردم- پرداخت حقوق دیگران و ... این گونه مسائل ** اخلاق اجتماعی ** نامیده شده نقش اساسی را در تنظیم روابط اجتماعی ایفا می کنند.

ج)) انضباط سیاسی : مسلمانان باید همواره در چار چوب سیاسی خاصی که از سوی خدا پیامبر و اولوالامر ترسیم می شود گام بر دارند تا نظام اسلامی طبق برنامه صحیح و پویای خویش به پیش برود این مساله به شکلهای گوناگون مورد تصریح و تاکید قران مجید قرار گرفته است : یا ایها الذین امنوا اطیعوا الله و اطیعوا الرسول و اولی الامر منکم ... ( نساء : ۵۴) ای کسانیکه ایمان آورده اید خدا را اطاعت کنید و پیامبر و صاحبان امر را نیز اطاعت کنید.

التماس دعا