ایثــار 

*** ایثار *** در لغت به معنای بر گزیدن - غرض دیگران را بر غرض خویش مقدم داشتن و مانند آن است.( لغت نامه دهخدا ج۸ واژه ایثار ) و در قران کریم نیز به معنای لغوی به کار رفته است.چنانکه می فرماید:بل توثرون الحیوه الدنیا ( اعلی : ۱۶ ) آری شما زندگی این جهان را بر می گزینید.

اهمیت ایثار در قران و روایات :

قران کریم با بیان شواهد و نمونه ها ی ایثار را در ابعاد مختلف ستوده است از جمله :

۱)) حضرت ابراهیم ع *** بنیانگذار ایثار *** را می ستاید که از خدایان و بت های مشرکان بیزاری جسته ترسی به خود راه نداد و جان بر کف بت ها را در هم شکست و در جریان ذبح حضرت اسماعیل وقتی ابراهیم ع خواب خویش را به عمل تبدیل کرد و از آن آزمایش الهی پیروزمندانه بیرون آمد خداوند او را این گونه ستود : سلام علی ابراهیم کذالک نجزی المحسنین انه من عبادنا المومنین ( صافات : ۱۰۹و۱۱۱ ) سلام بر ابراهیم ما نیکو کاران را چنین پاداش می دهیم . او از بندگان مومن ما بود.

۲)) قران کریم در باره ایثار جانی حضرت علی ع می فرماید: ومن الناس من یشری نفسه ابتغاء مرصات الله ( بقره : ۲۰۷ ) و بعضی از مردم برای به دست آوردن خشنودی خدا جان خویش را فدا می کنند.

و در جای دیگر ایثار مالی خاندان پیامبر ص را چنین می ستاید: ( و یطعمون الطعام علی حبه مسکینا و یتیما و اسیرا ( انسان : ۸ ) غذای خویش را با آنکه آن را دوست دارند به مسکین و یتیم و اسیر می خورانند.

۳)) همچنین از ** انصار ** که در حال فقر از برادران مهاجر خود با تقسیم اموال و خانه های خویش پذیرایی کردند و آنان را بر خود مقدم داشتند این گونه تمجید می کند :  و یوثرون علی انفسهم و لو کان بهم خصاصه ( حشر : ۹) دیگران را بر خود مقدم می دارند هر چند خود فقیر و نیازمند باشند .

ایثار در روایات به عنوان ** خوی و خصلت ابرار و بر گزیدگان الهی نیکوترین احسان و اعلی مراتب ایمان ** شمرده شده است چنانکه امیر مومنان ع فرمود : الایثار سجیه الابرار و شیمه الاخیار ( شرح غررالحکم ج۲ ص ۱۶۴ ) ایثار خوی نیکو کاران و شیوه نیکان است. در جای دیگر می فرماید : الایثار احسن الاحسان و اعلی مراتب الایمان ( همان : ص ۳۱ ) ایثار نیکو ترین احسان و بالا ترین مراتب ایمان است .

اقسام ایثار:

الف) ایثار مثبت :

۱) مقدم داشتن دیگران بر خود هر چند به چیز اندک در روایات اسلامی امری پسندیده شمرده شده است. (وسائل الشیعه ج۶ص۲۹۹) کسی که دیگران را به آسانی بر خود مقدم داشته و خود را برای آسایش دیگران به رنج می اندازد در صورتی که ایثار او سبب نا راحتی و فشار بر فرزندان خودش نشود و نظام زندگی اش را به خطر نیفکند ایثار مثبت است. امیر مومنان ع می فرماید : نفسه منه فی عناء والناس منه فی راحه ( نهج البلاغه خطبه ۱۷۴ ) متقی کسی است که نفس او (به واسطه سختگیری ها یا خودش )از او در رنج است و مردم از ناحیه او در آسایشند.

۲) مقدم داشتن خواست الهی بر هوای نفس ( وسائل الشیعه ج۱۱ص۲۲۰) نظیر کار حضرت یوسف ع که با مقدم داشتن خواست خدا آبروی خود را حفظ کرد و زندان را بر ارتکاب معصیت ترجیح داد و فرمود: رب السجن احب الی مما یدعوننی الیه ( یوسف : ۳۳)  پروردگارا ! زندان برای من دوست داشتنی تر از چیزی است که زنها مرا بدان می خوانند.

خداوند نیز به واسطه این ایثار او را بر گزید و به مقام عالی رسانید.امام باقر ع فرمود : خداوند بزرگ می فرماید:

به عزت و جلال و شرف و بلندی مقامم سوگند که هیچ بنده مومنی خواست مرا بر خواست خود در یکی از امور دنیا بر نگزیند جز آنکه بی نیازی را در وجودش قرار دهم و همتش را متوجه آخرت سازم و آسمانها و زمین را عهده دار روزی اش گردانم و خودم برایش پشت سر تجارت هر تاجری هستم . ( وسائل الشیعه ج ۱۱ص۲۲۱ ).

۳)) روح سلحشوری - فدا کاری و از خود گذشتگی که سربازان اسلام برای اعتلای کلمه حق و آیین توحیدی از خود نشان می دهند از موارد ایثار مثبت است . قران کریم نیز ایثار گران را که از همه چیز دنیا گذشته جان بر کف به میدان نبرد می شتابند با بیان *** ... فضل الله المجاهدین علی القاعدین اجر عظیما *** ( نسا: ۹۵ ) خدا جهاد کنندگان را بر آنها که از جهاد سر می تابند به مزدی بزرگ برتری داده است. ستوده و کارشان را یک معامله الهی می داند.

۴))  ترجیح حق بر باطل گر چه به ضرر انسان باشد یکی دیگر از جنبه های مثبت ایثار است. امام صادق ع فرمود : ان من حقیقه الایمان ان توثر الحق و ان ضرک علی الباطل و ان نفعک... ( بحار الانوار ج۷۰ ص ۱۰۶ ) از حقیقت ایمان آن است که حق را گر چه به زیان توست بر باطل ( گرچه به سود توست ) ترجیح دهی.

ب ) ایثار منفی :

۱)) فداکاری و گذشتن از جان و مال و... در جبهه باطل یکی از جنبه های منفی ایثار است: گمراهان باطل گرا نیز ممکن است در راه تقویت باطل ثروت خویش را صرف کنند و حتی از جان هم مایه بگذارند و از دیگران نیز پیشی گیرند ولی چنین ایثاری نه تنها غیر معقول و نا درست است بلکه مایه حسرت و ندامت نیز می گردد. قران مجید از این واقعیت چنین یاد می کند : ان الذین کفروا ینفقون اموالهم لیصدوا عن سبیل الله فسینفقونها ثم تکون علیهم حسره ... ( انفال : ۳۶) کافران اموالشان را خرج می کنند تا مردم را از راه خدا باز دارند . اموالشان را خرج خواهند کرد و حسرت خواهند خورد.

۲)) گزینش دنیا و ترجیح مظاهر آن بر آخرت نیز ایثار منفی است . قران کریم در نکوهش چنین کاری می فرماید: فاما من طغی و اثر الحیوه الدنیا فان الجحیم هی الماوی ( نازعات : ۳۷ و ۳۹ ) هر که طغیان کند و زندگی این جهانی را بر گزیند دوزخ جایگاه اوست.

فواید ایثار :

بطور قطع ایثار مثبت نتایج زیبا و گرانقدری در پی خواهد داشت که برخی از آنها بدین شرح است:

۱)) بروز گوهرهای انسانی : در صحنه های ایثار جوهره واقعی - کرامت نفس - پاکیزگی - صفا و بلندی مرتبه انسانهای بزرگوار آشکار می شود و به تعبیر امیر مومنان ع : عند الایثار علی النفس تتبین جواهر الکرماء ( شرح غررالحکم ج۴ ص ۳۲۶ ) هنگام ایثار گوهر های ( شرافت و بلندی مرتبه ) کریمان آشکار می شود.

از حذیفه عدوی چنین نقل شده است :

روز جنگ ** یرموک ** با خود آبی بر داشتم تا پسر عمویم را که در بیابان تشنه افتاده بود سیراب سازم. هنگامی به او رسیدم که هنوز رمقی در بدن داشت خواستم به او آب بدهم که فریاد ناله ای از پشت سر شنیدم. پسر عمویم به جای نوشیدن آب با وجود تشنگی شدید ناشی از نبرد و خونریزی زیاد و حالت احتضار - اشاره کرد که آب را برای آن مجروح ببرم. بربالین او رفتم دیدم هشام بن العاص است. خواستم به او آب بدهم ناله دیگری بر آمد . او نیز اشاره به مجروح سوم کرد. چون نزد سومین رسیدم جان داده بود. به سوی هشام بر گشتم اما دیدم او نیز پرواز کرده است. به سوی پسر عمویم باز گشتم اما دیدم روح او هم از دنیا رفته است. گفتم : سبحان الله ! از این ایثار ! ( تفسیر شیخ ابو الفتوح رازی - میرزا ابوالحسن شعرانی ج۱۱ ص ۱۰۳ اسلامیه با اندکی تغییر ).

۲) زبونی و شکست دشمن : ایثار و فداکاری در مصاف با دشمن موجب زبونی و در ماندگی دشمن می شود:

جنگ بدر نزدیک به پایان بود. دشمن زبون و در مانده با دادن تلفات بسیار ازصحنه پیکار می گریخت. فرماندهان یگانها - گیج و مبهوت بودند که در این لحظات حساس چه ترفندی به کار گیرند تا رسوایی بیشتر نصیبشان نشود. یکی از فرماندهان سپاه کفر بنام ** طلیحه بن خویلد ** وقتی فرار مفتضحانه نیرو های تحت امر خود را مشاهده کرد پیش رفت و گفت : وای بر شما ! چه چیزی باعث فرار شما شده است؟ مردی گفت: راز قضیه این است که هر یک از ما که در حال فرار است دوست دارد همسنگرش پیش از او کشته شود و خودش جان سالم به در برد در حالیکه ما با گروهی رو به رو هستیم که همگی دوست دارند پیش از همرزمان خود مرگ را در آغوش گیرند. ( الصحیح من سیره النبی الاعظم ص جعفر مرتضی عاملی ج ۳ ص ۲۱۳ ).

۳) سروری و سر افرازی : امیر مومنان ع از ایثار به عنوان بر ترین عبادت و بزرگترین مایه سروری یاد کرده ( شرح غررالحکم ج۱ص۳۰۰) و نیز می فرماید : بالایثار علی نفسک تملک الرقاب ( شرح غررالحکم ج۳ص۲۲۷) با ایثار (و مقدم داشتن دیگران ) بر خود مالک گردنها می شوی ( مردم مطیع و فرمانبر دار تو می شوند).

یکی از خوانندگان محترم و خوش ذوق در اظهار محبت و لطف خویش فرموده که بزرگترین و بهترین ایثار گر تاریخ جهان را معرفی کنم و در ادامه خودشان  به حضرت سیدالشهداء ع اشاره فرموده لذا بنا بدرخواست مطلب زیر را گرچه نقطه ای از ایثار و از جان گذشتگی حضرت سیدالشهداء را نشان می دهد اما بعنوان ختم کلام بیان می شود:

ای حسین کیست ترا نشناسد و به مقام زیبای عبودیت و شهادتت غبطه نخورد! تو جامه زیبای شهادت را با عزت و افتخار به تن کردی و تن پوش سازش و ذلت از پیکر امت اسلام بر کندی و لباس عزت بر قامتشان پوشاندی.

پیام دشمن شکن هیهات منا الذلهات لرزه بر اندام ستمگران تاریخ انداخته و انسانهای طالب حق و حقیقت را به مبارزه خستگی نا پذیر علیه جور فساد فرا خوانده است.

اما پیام تو ای حسین عزیزپیام آزادگی و آزاد زیستن است. آزادی ای که میوه اش عزت و افتخار است. آزادی ای که یله و رها بودن جایگاهی ندارد بلکه مطرود است. افتخار ما بتو از آن جهت است که برای زنده کردن آزادی و آزادگی و بر قراری حکومت عدل و داد از تمام هستی خویش گذشتی . آری ! حسین عزیز تو قربانی عشق شدی عشق بخدا و عشق به قران و اسلام و عشق به همه خوبی ها و پسندها و دوری از همه فسادها و ناپسندها و احیای همه ارزشهای دینی و پشت پا زدن به تمام ضد ارزشهایی که انسان را به نا کجا آباد ذلت و خواری می کشاند و این برای انسانی که اشرف مخلوقات است و برای رسیدن به جوار حق تلاش می کند خسرانی آشکار است.

حسین جان : وقتی می بینیم که با صلابت و استواری قد علم کردی تا حکومت عدل الهی را بر زمین بگسترانی و قران خدا را حاکم گردانی و حتی حاضر شدی همه خاندان خود را در این راه قربانی کنی.

حال از خود می پرسیم آیا با داشتن چنین رهبر و مقتدایی که با گفتار و عملش درس آزادی و عدالت گستری را به پیروانش - بلکه به همه انسانها آموخت باز هم می توان به سازش و ذلت تن داد و دست در دست یزیدها و معاویه های زمان گذاشت؟ آیا زیر پرچم حسین ع سینه زدن و بر سر سفره یزید ریزه خواری کردن و با آنان کنار آمدن جدا شدن از راه عزت و افتخار حسینی نیست؟

التماس دعا